OPLOSMIDDELEN & REINIGINGSMIDDELEN

Terpentine ( Engels: White Spirit) 

Terpentine is een kleurloze, heldere en niet-viskeuze vloeistof met een typische sterke kerosine-achtige geur. Terpentine is net als benzine een aardoliedestillaat. Terpentine wordt gebruikt als verdunner of oplosmiddel van verf. Terpentine bestaat voornamelijk uit nafta, met bovendien de vluchtige stoffen (aromaten): 1,2,4-trimethylbenzeen (ca. 4%), xyleen (ca. 1%), benzeen (minder dan 0,1%). Met name de carsinogene aard (kankerverwekkend) van aromaten zijn een aandachtspunt. Werk daarom in een goed geventileerde ruimte en gebruik bij voorkeur reuk- & aromatenarme terpentine.

De gewone terpentine gebruik ik uitsluitend om, aan het eind van een schildersdag, penselen te spoelen en te reinigen. Het daarbij gebruikte keukenpapier gooi ik direct in een afsluitbare plastic (vuilnis)zak.

Reuk- & aromaten arme Terpentine

Volgens de brochure: “Het reukarme karakter van reukloze terpentinesoorten is het gevolg van het nagenoeg ontbreken van aromatische koolwaterstoffen”. Bij regelmaat lees ik ook over ShellSol 40. Het is een vergelijkbaar product van leverancier Shell.

  • Aromaten:
    Ik las in het veiligheidsblad van een gerennommeerd leverancier dat het aandeel aan aromaten kleiner is dan 2%. Dat is circa de helft van “standaard terpentine”. Dus “aromatenvrij” is een onjuiste benaming, het verdient hooguit de term “aromatenarm”.
  • Reuk:
    Mijn ervaring is dat je dit oplosmiddel nog welenigszins ruikt. Dus “reukarm” lijkt me een meer toepasselijke term.

Ik gebruik deze reuk- & aromatenarme terpentine om tijdens het schilderen zo nu en dan penselen uit te spoelen (afsluitbare glazen pot met hooguit 500 ml). Verder gebruik ik een afsluitbaar glazen potje met een inhoud van circa 100ml. Daarin bewaar ik een klein terpentine t.b.v. het schilderen. Met gebruik van een pipet neem ik er zo nu en dan iets uit het potje om medium of verf mee te verdunnen.

Na gebruik sluit ik steeds sw pot/het potje af.
Keukenpapier en doekjes worden onmiddelijk in een afsluitbare plastic vuilniszak gedeponeerd.

Terpentijn / Terpentijnolie (Engels: turpentine / oil turpentine)

Om begripsverwarring te voorkomen moet worden opgemerkt dat de door (kunst)schilders gebruikte terpentijn eigenlijk terpentijnolie heet. Terpentijn is de oorspronkelijke balsem die uit diverse pijnbomen wordt getapt en waaruit door distillatie de vluchtige terpentijnolie wordt verkregen. Chemisch gezien bestaat terpentijnolie uit verschillende zogenaamde “terpenen” en is door het goede oplossende vermogen zeer geschikt als oplosmiddel voor (olie)verf, mediums en vernissen. Door terpentijnolie nogmaals te distilleren wordt het gehalte aan harsachtige stoffen tot een minimum teruggebracht en ontstaat de nagenoeg 100% vluchtige “gerectificeerde terpentijn”. Voor kunstschilderdoeleinden is het beslist aan te raden alleen deze kwaliteit te gebruiken (bron: Talens).

Ondanks het feit dat terpentijn een “natuurproduct” is, moet hier benadrukt worden dat terpentijnolie sterker irriterend is voor ogen en huid dan terpentine en meer aanleiding geeft tot overgevoeligheid (allergie). Ventileer je werkruimte goed.

Terpentijnolie is ten opzichte van het aardolieproduct terpentine vrij kostbaar. Daarom wordt voor het schoonmaken van de kwasten meestal terpentine gebruikt. Terpentijn heeft een groter oplossend vermogen en kan damarhars oplossen. Damarhars gebruik je in een vet medium (zie recept medium)

Opmerkingen:

  • Ik heb ervaren dat de kwaliteit van terpentijn onderling sterk uiteenloopt. Allereerst gebruikte ik terpentijn van het fabikaat Bleko. Intussen ben ik overgegaan op Zuivere Gomterpentijn (Portugees) van het fabrikaat Aquamarijn (www.rigoverffabriek.nl te Ijmuiden). Het is te koop bij ondermeer Verfmolen De Kat.
  • Terpentijnolie heeft een dusdanig oplossend vermogen dat het zelfs de eenvoudige plastic weggooibordjes en schaaltjes aanvreet. Gebruik daarom bij voorkeur glazen potjes e.d.

Turpenoid – penseelreiniger (de NL naam voor dit product is bij  mij niet bekend)

Ik zie zo nu en dan berichten over een product van fabrikant Weber, Turpenoid. Men meldt dat het een “terpentine-vervangend veilig product” is en dat het met name  geschikt is om er penselen en gereedschap mee te reinigen. De Nederlandse benaming ken ik niet:

Tekst van Weber:
“Weber Odorless Turpenoid is THE premium turpentine substitute. Very volatile, thin, and colorless, it possesses the same painting properties and drying time as turpentine — without the strong odor. Use Weber Odorless Turpenoid as a medium with artists’ oil colors and varnishes. It has a PEL (Permissible Exposure Limit) of 500, the highest of any product in its class. It evaporates quickly and cleanly, and leaves behind no harmful residue that could promote cracking in oil painting. Odorless Turpenoid also makes an excellent brush cleaner and solvent, and is useful for removing paint spots from clothing”.

Via enkele forums kom je al snel meer te weten:

  • Het hoofbestandeel van turpenoid zou limoneen zijn (ook wel: dipenteen, carveen of citreen). Limoneen wordt veelvuldig toegepast als oplosmiddel voor vetten en verfverwijderaar.
  • Ook las ik dat je Turpenoid enkel moet gebruiken om penselen en kwasten en gereedschap mee te reinigen. Komt Turpenuid terecht in je verf en medium …… dan droogt je olieverfschilderij nooit meer.

Al met al ben ik niet al te enthousiast over het gebruik van dit product.

Andere penseelreinigers:

  • Dilutant / brush cleaner van Zest-it
  • RR500 Penseelreiniger van Aquachem
  • Murphy Oliezeep (Murphy Oil Soap) 

Met geen van deze produkten heb ik ervaring. Jullie feedback wordt dan ook bijzonder op prijs gesteld. Contact 

Thinner (Engels: Thinner)

Thinner gebruik je enkel voor het ontvetten van materialen.

Thinner is een organisch oplosmiddel voor verf op oliebasis. Het bestaat uit een mengsel van vluchtige organische stoffen, waarvan tolueen of xyleen meestal de voornaamste zijn (meer dan 50%), met daarnaast onder andere methylisobutylketon, isopropylalcohol, aceton, isobutylalcohol en butanon. Kortom, het bevat veel vluchtige toxische aromen!  Thinner mag in Nederland beroepsmatig niet meer binnenshuis worden gebruikt.

Ik gebruik thinner voor het ontvetten van de houten panelen nadat deze geschuurd en stofvrij gemaakt zijn. Ook voor het ontvetten van MDF is het geschikt. Het is een heel schraal product. Je ziet de vloeistof direct vervliegen. Na het ontvetten met thinner kan een hechtprimter op het houten paneel worden opgebracht.

Ventileer goed, draag handschoenen, vermijd vuur en ruim papier en doekjes onmiddelijk op. Bewaar het in je garage of timmerwerkplaats en niet in je atelier.