MEETKUNDIG PERSPECTIEF

De wereld door een cameralens of de wereld door een mens gezien?

De volgende tekst trok mijn aandacht. Deze stond gepubliceerd op een specialistische website over video en fotografie: “Foto’s die met een fish-eye-lens gemaakt zijn, trekken al snel de aandacht. Door de extreme perspectiefvertekening ziet het beeld er heel anders uit dan normaal. Wat dichtbij is, wordt reusachtig groot, terwijl alles wat verder weg is, piepklein op de foto komt”.

Vanuit het standpunt van de fotograaf bezien lijkt dit juist. Echter vanuit de menselijke waarneming bezien kun je hier enige kanttekeningen bij zetten.

Neem maar eens een proefje.
Je zit op de bank in je huiskamer. Je gaat nu de gehele kamer bekijken. Recht voor je, de muur links en de muur rechts, de vloer, de salontafel, het plafond.
En wat zien we nu eigenlijk. Precies, alles wat dichtbij is zien we groot en dat wat verder weg is zien we klein. Het karpet en de vloer net voor ons zien we goot afgebeeld, de bankleuningen zijn enorm groot, het schilderijtje op de muur voor ons is al kleiner, de muren links en rechts ook.
En wat doen we, als we op deze manier onze huiskamer beschouwen ….we draaien ons hoofd en we richten onze ogen. Dus eigenlijk scannen we de omgeving af (voor ons-links-rechts-onder-boven). En ons brein maakt er een compleet plaatje van. Dat virtuele plaatje zou er feitelijk uit kunnen zien als een soort fish-eye-opname. Dat is de werkelijkheid. Niet voor niets hoor je mensen vaak zeggen “het beeld was werkelijk overweldigend”.

Wij mensen zijn enorm gewend aan het kijken naar “platte & rechthoekige beelden” zoals: tijdschriften, boeken, foto’s, televisie, camera’s, smartphones. We levenin ruimten met verticale en hironzontale vlakken/lijnen zoals: huizen met deuren en ramen. Nog even en onze denkbeelden zijn ook rechthoekig!  🙂

Voor de kunstschilder vind ik het onderwerp van het meetkundig perspectief nuttig. Je krijgt inzicht in vorm en perspectief. Deze kennis is bruikbaar bij het schilderen van een stadsgezicht, maar ook bij een portret.

Maar ik heb hier en daar toch mijn twijfels. De informatie is technisch en meetkundig juist. Maar of wij als mensen met onze visie en onze beeldinterpretatie daar iets aan hebben? Neem nu het perspectief met twee verdijnpunten. Als mens kunnen we onmogelijk gelijktijdig twee straten inkijken. We kijken er afwisselend naar waarbij we ons hoofd draaien (of onze ogen richten). En zodra we ons hoofd draaien verandert de complete setting en het perspectief van het beeld.

En hoe logisch het ook is om te kijken naar een mooie foto van hoge gebouwen, waarvan alle muren keurig vertikaal uitgelijnd zijn  …. het is niet wat je als toeschouwer op straat ziet als je omhoog kijkt. In dat kader is het perspectief met drie verdwijnpunten nog het meest realistisch.

Welk nut heeft dit artikel voor de kunstschilder?
Dat mag iedereen zelf bepalen. Het belangrijkste is dat we ons bewust zijn over de manier waarop we als mens kijken en hoe zo’n overweldigend beeld bij ons “binnenkomt”. Ik heb er van geleerd dat ik meer moet schilderen vanuit herinnering, gevoel en sfeer. Ik probeer dan ook mijn foto’s enkel te gebruiken als ondersteuning en reminder.

Tekeningen perpectief (van links naar rechts): 1 verdwijnpunt met 2 identieke constructies (b.v. huizen) – 1 verdwijnpunt met 8 identieke constructies (b.v. huizen) – 2 verdwijnpunten – 3 verdwijnpunten (bron: Wiki).

Links: Een totaalbeeld of visie zoals wij mensen de omgeving beschouwen door om ons heen te kijken.     Rechts: Vanaf “de tekentafel”. Alles keurig uitgelijnd met twee verdwijnpunten.